متفرقه


2 دقیقه پیش

با زخم های زندگی چه کنیم؟

در این سلسله مطالب مباحثی درباره زندگی معنای زندگی روابط و احساسات و ... توسط دکتر شیری ارائه خواهد شد. صبح بخیر: ممکن است شما هم مانند بسیاری از افراد جامعه برای حل مشکلات ...
2 دقیقه پیش

نظر آیت‌الله محقق داماد درمورد سید حسن

آیت الله سید مصطفی محقق داماد، برادر حضرت آیت الله سید علی محقق داماد در پاسخ به سئوالی در خصوص اجتهاد آیت الله سید حسن خمینی، گفت: نظر بنده در مورد ایشان همان نظر اخوی ...

تفسیر صحیفه سجادیه - دعای چهل و چهارم



ترجمه فارسی صحیفه سجادیه
 دعاى چهل ‌و‌ چهارم (كه) در‌ حین داخل شدن ماه مبارك رمضان باید خواند.
«الحمدلله الذى هدانا لحمده ‌و‌ جعلنا من‌ اهله». الهدایه هى الدلاله. یعنى: ثنا ‌و‌ ستایش مر خداى را‌ كه‌ به‌ فضل خود راه نمود ما‌ را‌ به‌ حمد ‌و‌ سپاس خود ‌و‌ گردانید ما‌ را‌ از‌ اهل حمد. «لنكون لاحسانه من‌ الشاكرین، ‌و‌ لیجزینا على ذلك جزاء المحسنین». تا‌ باشیم مر نیكویى كردن او‌ ما‌ را‌ از‌ شكركنندگان، ‌و‌ تا‌ پاداش دهد ما‌ را‌ بر‌ این حمدگزارى جزاى نیكوكاران.
«و الحمدلله الذى حبانا بدینه ‌و‌ اختصنا بملته». الحباء: العطیه. یقال: حباه كذا ‌و‌ بكذا، اذا اعطاه. ‌و‌ منه الحدیث فى صلاه التسبیح: «الا امنحك؟! الا احبوك؟!» قاله ابن الاثیر فى نهایته. ‌و‌ الدین هو الشریعه. ‌و‌ المله بمعناه، اى: ما‌ شرعه الله تعالى لعباده على لسان انبیائه. من: امللت الكتاب، اذا املیته. ‌و‌ قیل: الفرق بین المله ‌و‌ الدین ان‌ المله هو
المنزل من‌ الله الى انبیائه. ‌و‌ الدین هو العمل بذلك المنزل. یعنى حمد ‌و‌ سپاس مر خداى را، ‌آن خدایى كه‌ به‌ انعام خود بخشید ما‌ را‌ دین ‌و‌ شریعت خود ‌و‌ مخصوص گردانید ما‌ را‌ به‌ ملت ‌و‌ طریقه ‌ى‌ خود. «و سبلنا فى سبل احسانه لنسلكها بمنه الى رضوانه». «سبلنا»، اى: جعلنا ممن سیر فى طریق احسانه. ‌و‌ السبل- بضمتین-: جمع السبیل، ‌و‌ هو الطریق. ‌و‌ هى مونثه لقوله تعالى: (قل هذه سبیلى). ‌و‌ قال الجوهرى: یجوز تذكیره ‌و‌ تانیثه. ‌و‌ قوله علیه السلام: «الى رضوانه» متعلق بمقدر. اى: منتهیا الى رضوانه. یعنى: گردانید ما‌ را‌ از‌ كسانى كه‌ راه رونده باشیم در‌ راههاى احسان او‌ تا‌ آنكه راه رویم ‌آن راه را‌ به‌ منت ‌و‌ بخشش او‌ تا‌ برسیم به‌ سوى خشنودى او. «حمدا یتقبله منا، ‌و‌ یرضى به‌ عنا». منصوب على المصدریه. یعنى: ستایش مى كنیم خداى را‌ ستایشى كه‌ درپذیرد از‌ ما‌ ‌و‌ خشنود گردد به‌ ‌آن حمد از‌ ما.
«و الحمدلله الذى جعل من‌ تلك السبل شهره شهر رمضان». لعل اضافه الشهر الى الله تعالى لمزید الاختصاص المفهوم مما نطق به‌ الحدیث القدسى الذى رواه العامه ‌و‌ الخاصه ان‌ الله تعالى یقول: (ان الصوم لى ‌و‌ انا اجزى به.) ‌و‌ الرمضان مصدر رمض، اذا احترق من‌ الرمضاء، ‌و‌ هى شده الحر فاضیف الیه
الشهر ‌و‌ جعل المركب علما ‌و‌ منع الصرف للتعریف ‌و‌ الالف ‌و‌ النون. فان قلت: فاذا كانت التسمیه واقعه مع المضاف الیه جمیعا، فما وجه ما‌ جاء فى الحدیث من‌ نحو قوله صلى الله علیه ‌و‌ آله: «من صام رمضان ایمانا ‌و‌ احتسابا»، «من ادرك رمضان»؟ قلت: هو من‌ باب الحذف، لا‌ من‌ الالتباس. فان قلت: لم سمى شهر رمضان؟ قلت: الصوم فیه عباده قدیمه. فكانهم سموه بذلك لارتماضهم فیه من‌ حر الجوع ‌و‌ مقاساه شدته. ‌و‌ قیل: لما نقلوا اسماء الشهور عن اللغه القدیمه سموها بالازمنه التى وقعت فیها، فوافق هذا الشهر ایام رمض الحر. یعنى: سپاس ‌و‌ ستایش مر خداى را‌ كه‌ گردانید از‌ جمله راههایى كه‌ مى كشاند ما‌ را‌ به‌ خشنودى خود ماهى كه‌ منسوب ساخته به‌ ذات مقدس خود- چه، تعبیر كرده مى شود از‌ ‌آن به‌ شهر الله- كه‌ مسمى شده به‌ شهر رمضان. ‌و‌ سبب تسمیه ‌ى‌ این ماه به‌ این نام ‌آن است كه‌ چون صوم عبادتى است قدیمه ‌و‌ هیچ امت از‌ ربقه ‌ى‌ این عبادت آزاد نبوده اند ‌و‌ سوخته شدندى جگرهاى ایشان از‌ حرارت گرسنگى در‌ این ماه، لهذا این ماه را‌ ماه رمضان نام كردند. ‌و‌ بعضى گفته اند در‌ سبب تسمیه كه‌ در‌ هنگامى كه‌ نقل اسماء شهور را‌ از‌ زبان قدیم به‌ لغت عرب مى كردند، نام مى كردند شهور را‌ به‌ زمانى كه‌ واقع بودند
این شهور در‌ ‌آن زمان. ‌و‌ این شهر موافق افتاد در‌ ایام گرمى حرارت، لهذا شهر رمضان نام كردند. «شهر الصیام، ‌و‌ شهر الاسلام، ‌و‌ شهر الطهور، ‌و‌ شهر التمحیص». اضافه الشهر الى الصیام اضافه السبب الى المسبب، كما اضافه الشهر الى الطهور بالضم على المصدر. ‌و‌ اما اذا قرى بالفتح على المبالغه او‌ بمعنى ما‌ به‌ الطهور من‌ ادناس الذنوب- كالوضوء بالفتح للوضوء بالضم- فالاضافه بیانیه. ‌و‌ التمحیص: التطهیر ‌و‌ التصفیه من‌ الذنوب. یعنى: ‌و‌ این ماه ماه روزه داشتن است- كه‌ ‌آن بازداشتن نفس است در‌ روز از‌ مفطرات با‌ نیت- ‌و‌ ماه اسلام ‌و‌ انقیاد است ‌و‌ ماه پاك سازنده است- صائمان را‌ پاك مى سازند از‌ لوث گناه- ‌و‌ ماه تمحیص ‌و‌ صاف كننده ‌ى‌ مردمان است از‌ گناهان. پس‌ به‌ منزله ‌ى‌ تاكید باشد مر اول را. «و شهر القیام الذى انزل فیه القرآن هدى للناس ‌و‌ بینات من‌ الهدى ‌و‌ الفرقان». یعنى: «و ماه قیام ‌و‌ برخاستن به‌ نماز است». چه در‌ آثار معتبره روایت شده كه: «و من‌ تطوع فیه بصلاه، كتب الله له براءه من‌ النار. ‌و‌ من‌ ادى فیه فرضا، كان له ثواب من‌ ادى سبعین فریضه فیما سواه من‌ الشهور». یعنى: هر‌ كه‌ در‌ این ماه نماز سنتى به‌ جا آورد، نوشته شود از‌ براى او‌ برات بیزارى از‌ آتش دوزخ. ‌و‌ هر‌ كه‌ نماز واجبى به‌ جا آورد، مر او‌ را‌ ثواب ‌آن
كسى باشد كه‌ هفتاد فریضه به‌ جاى آورده در‌ غیر این ماه. «آنچنان ماهى كه‌ فروفرستاده شده در‌ ‌آن قرآن». یعنى ابتداى نزول در‌ ‌آن بوده. یا‌ تمام قرآن در‌ ماه رمضان از‌ لوح محفوظ به‌ آسمان دنیا فرود آمده ‌و‌ از‌ آنجا آیه آیه یا‌ سوره سوره، بر‌ وفق مصالح بندگان، نازل شده. «در حالتى كه‌ راه نماینده است مر مردمان را‌ ‌و‌ دلالتهاى روشن است» از‌ حلال ‌و‌ حرام ‌و‌ از‌ حدود ‌و‌ احكام. «و جدا كننده است میان حق ‌و‌ باطل».
«فابان فضیلته على سائر الشهور بما جعل له من‌ الحرمات الموفوره ‌و‌ الفضائل المشهوره». ابان، اى: اظهر. یتعدى ‌و‌ یلزم. ‌و‌ الحرمات: جمع حرمه- كظلمه ‌و‌ ظلمات- ‌و‌ هى الامور المحترمه العظیمه التى لا‌ یحل هتكها. ‌و‌ الموفوره، اى: الكامله. من‌ وفره غیره. یعنى: پس‌ ظاهر ساخت فضیلت این ماه را‌ بر‌ باقى ماههاى دیگر به‌ سبب آنچه گردانیده از‌ براى او‌ از‌ حرمتهاى تمام ‌و‌ فضیلتهاى روشن. «فحرم فیه ما‌ احل فى غیره اعظاما ‌و‌ حجر فیه المطاعم ‌و‌ المشارب اكراما». حجر، اى: منع. بیان حرمات ‌و‌ فضایل مى كند. یعنى: پس‌ حرام كرد در‌ این ماه آنچه حلال كرده بود در‌ غیر این ماه از‌ جهت بزرگ داشتن آن. ‌و‌ منع كرد در‌ این ماه از‌
تناول خوردنیها ‌و‌ آشامیدنیها از‌ جهت گرامى داشتن آن. «و جعل له وقتا بینا لا‌ یجیز- جل ‌و‌ عز- ان‌ یقدم قبله ‌و‌ لا‌ یقبل ان‌ یوخر عنه». «لا یقبل» بالرفع عطف على «لا یجیز». ‌و‌ ما‌ فى بعض النسخ من‌ نصبه، فلا ادرى وجهه. (یعنى:) ‌و‌ گردانید از‌ براى ‌آن وقتى روشن كه‌ دستورى نمى دهد خداى عز ‌و‌ جل كه‌ پیش دارند ‌آن را‌ پیش از‌ آمدن ‌آن ‌و‌ در‌ نمى پذیرد كه‌ تاخیر نمایند ‌آن را‌ از‌ وقت خود.
«ثم فضل لیله واحده من‌ لیالیه على لیالى الف شهر ‌و‌ سماها لیله القدر». پس‌ افزونى داد یك شبى از‌ شبهاى ‌آن را‌ بر‌ شبهاى هزار ماه ‌و‌ نام نهاد این شب را‌ شب قدر- یعنى شب با‌ عزت ‌و‌ شرف كه‌ هر‌ كه‌ در‌ او‌ طاعت كند عزیز ‌و‌ صاحب قدر گردد، یا‌ عملى كه‌ در‌ او‌ واقع شود نزدیك خداى تعالى باقدر بود، یا‌ به‌ معنى تنگى است كه‌ زمین در‌ ‌آن شب بر‌ ملائكه تنگ شود از‌ بسیارى ایشان كه‌ به‌ زمین آیند. ‌و‌ ما‌ به‌ تفصیل در‌ دیباچه ‌ى‌ این كتاب تحقیق ‌آن ‌و‌ اقوالى كه‌ در‌ تعیین ‌آن مذكور شده ایراد نموده ایم، لهذا به‌ تكرار ‌آن اطناب نمى نماید. «تنزل الملائكه ‌و‌ الروح فیها باذن ربهم من‌ كل‌ امر». فرود آیند فرشتگان به‌ زمین- یا‌ به‌ آسمان دنیا- ‌و‌ جبرئیل با‌ ایشان در‌
این شب- ‌و‌ قولى ‌آن است كه‌ با‌ ملائكه فرود آید ملكى عظیم كه‌ روح نام اوست، یا‌ صنفى از‌ ایشان كه‌ روح گویند- به‌ اذن آفریدگار ایشان از‌ هر‌ كار بزرگ- كه‌ حق سبحانه ‌و‌ تعالى قضا فرموده از‌ خیر ‌و‌ بركت. «سلام دائم البركه الى طلوع الفجر على من‌ یشاء من‌ عباده بما احكم من‌ قضائه». یعنى: سلامتى است از‌ آفات در‌ ‌آن شب دائم البركه تا‌ دمیدن سفیده ‌ى‌ صبح بر‌ ‌آن كس كه‌ مى خواهد از‌ بندگان خود به‌ آنچه محكم كرده از‌ قضاى مبرم خود.
«اللهم صل على محمد ‌و‌ آله. ‌و‌ الهمنا معرفه فضله ‌و‌ اجلال حرمته». بار خدایا، رحمت كن بر‌ محمد ‌و‌ آل‌ او. ‌و‌ ملهم گردان ما‌ را‌ به‌ شناختن فضل این ماه ‌و‌ بزرگ داشتن حرمت این ماه. «و التحفظ مما حظرت فیه». بالحاء المهمله ‌و‌ الظاء المعجمه اى: حرمت. (یعنى:) ‌و‌ نگاه داشتن خود را‌ از‌ آنچه حرام كرده اى در‌ این ماه. «و اعنا على صیامه بكف الجوارح عن معاصیك ‌و‌ استعمالها فیه بما یرضیك». ‌و‌ اعانت ‌و‌ یارى ده‌ ما‌ را‌ به‌ روزه داشتن این ماه به‌ بازداشتن اعضاى ما‌ از‌ نافرمانى تو‌ ‌و‌ به‌ كار داشتن اعضا را‌ در‌ این ماه به‌ آنچه خشنود گرداند تو‌ را‌ . «حتى لا‌ نصغى باسماعنا الى لغو».
یقال: صغى الیه- بالصاد المهمله ‌و‌ الغین المعجمه-: مال بسمعه نحوه. ‌و‌ اللغو: كل‌ ما‌ لا‌ یجوز ‌و‌ ینبغى ان‌ یلغى من‌ القول ‌و‌ الفعل. یعنى: تا‌ آنكه گوش نیندازیم به‌ گوشهاى خود به‌ شنودن سخنان هرزه ‌و‌ باطل ‌و‌ بیهوده. «و لا‌ نسرع بابصارنا الى لهو». یقال: لهوت بالشى ء الهو لهوا، اذا لعبت به. ‌و‌ فى بعض النسخ مكان «لا نسرع»، «لا نسرح»- بالحاء المهمله- ‌و‌ «فى لهو» مكان «الى لهو». (یعنى:) ‌و‌ اسراع ‌و‌ شتاب ننماییم- یا: سر‌ ندهیم- به‌ چشمهاى خود به‌ دیدن بازى.
«و حتى لا‌ نبسط ایدینا الى محظور». ‌و‌ تا‌ آنكه نگشاییم دستهاى خود را‌ به‌ حرام. «و لا‌ نخطو باقدامنا الى محجور». «نخطو» بالخاء المعجمه ‌و‌ الطاء المهمله من‌ الخطوه. (یعنى:) ‌و‌ گام ننهیم به‌ پاهاى خود به‌ آنچه منع كرده ‌و‌ بازداشته اى. «و حتى لا‌ تعى بطوننا الا ما‌ احللت». یقال: وعاه، اى: حفظه. اى: لا‌ تعى بطوننا شیئا الا ما‌ احللت. فالاستثناء مفرغ. ‌و‌ نگاه ندارد ‌و‌ جاى ندهد شكمهاى ما‌ چیزى را‌ الا آنچه تو‌ حلال كرده اى. «و لا‌ تنطق السنتنا الا بما مثلت». اى: صورت له مثاله بالكتابه. یقال: مثله تمثیلا: صوره له حتى كانه ینظر
الیه. ‌و‌ المراد هنا القرآن. یعنى: ‌و‌ گویا نشود زبانهاى ما‌ الا به‌ آنچه تصویر كرده اى ‌و‌ صورت ‌آن را‌ وانموده اى- یعنى قرآن مجید. «و لا‌ نتكلف الا ما‌ یدنى من‌ ثوابك». «یدنى» فعل مضارع من‌ باب الافعال من‌ الدنو. (یعنى:) ‌و‌ رنج نكشیم چیزى را‌ الا آنچه نزدیك گرداند ما‌ را‌ به‌ ثواب تو. «و لا‌ نتعاطى الا الذى یقى عن عقابك». یقال: تعاطاه: تناوله. ‌و‌ فلان یتعاطى كذا، اى: یخوض فیه. قاله الجوهرى فى الصحاح. ‌و‌ «یقى» فعل مضارع من‌ وقى یقى، من‌ الوقایه ‌و‌ الحفظ. اى: ‌و‌ لا‌ نتناول شیئا. (یعنى:) ‌و‌ فرانگیریم ‌و‌ خوض ننماییم در‌ چیزى مگر آنچه نگاه دارد ما‌ را‌ از‌ عقاب تو. «ثم خلص ذلك كله من‌ رئاه المرائین، ‌و‌ سمعه المسمعین، حتى لا‌ نشرك فیه احدا دونك، ‌و‌ لا‌ نبغى فیه مرادا سواك». روى سواك مثلثه السین. (یعنى:) پس‌ خالص گردان این همه افعال ‌و‌ اعمال ما‌ را‌ از‌ این كه‌ براى روى مردم بینندگان ‌و‌ براى شنودن شنوندگان باشد تا‌ شریك نسازیم در‌ این عملهاى خود هیچ كس را‌ غیر تو‌ ‌و‌ طلب نكنیم در‌ این اعمال ‌و‌ افعال خواسته شده اى را‌ سواى تو.
«اللهم صل على محمد ‌و‌ آله. ‌و‌ قفنا فیه على مواقیت الصلوات الخمس بحدودها التى حددت، ‌و‌ فروضها التى فرضت، ‌و‌ وظائفها التى وظفت، ‌و‌ اوقاتها التى وقت». قوله علیه السلام، «و قفنا»، اى: اجعلنا واقفین ‌و‌ ثابتین فیه، اى: فى هذا الشهر. المواقیت: جمع المیقات، ‌و‌ هو الوقت المضروب للفعل. ‌و‌ الحد فى الاصل: المنع. ‌و‌ حدود الصلاه: واجباتها ‌و‌ نوافلها، لما روى عن الامام الصادق ابى عبدالله جعفر بن‌ محمد علیه السلام ان‌ للصلاه اربعه آلاف حد. ‌و‌ یقال لها حدود لانها مانعه عن التخطى الى ما‌ وراءها. ‌و‌ «حددت» بالتشدید. ‌و‌ روى بالتخفیف ایضا. اى: بینت حدودها. ‌و‌ «وقت»، اى: بینت وقتها. یعنى: بار خدایا، رحمت كن بر‌ محمد ‌و‌ آل‌ او. ‌و‌ بگردان ما‌ را‌ ثابت ‌و‌ راسخ در‌ این ماه بر‌ تعهد نمودن اوقات نماز پنجگانه به‌ ‌آن حدودى كه‌ تعیین كرده اى از‌ واجبیها ‌و‌ سنتیهاى ‌آن ‌و‌ فریضه هایى كه‌ فرض كرده اى ‌و‌ وظایفى كه‌ مقدر ساخته اى ‌و‌ وقتهایى كه‌ تعیین ‌و‌ توقیت ‌آن نموده اى.
«و انزلنا فیه منزله المصیبین لمنازلها، الحافظین لاركانها المودین لها فى اوقاتها». ‌و‌ فرودآر ما‌ را‌ در‌ این ماه- ‌و‌ در‌ بعضى نسخ «فیها» است، یعنى: در‌ این اوقات- جایگاه آنان كه‌ دریافته اند منازل ‌و‌ فروآمد نگاههاى صلوات
خمس را، نگاه دارندگانند اركان ‌آن را- یعنى نهایت اهتمام دارند به‌ شان آنها- ‌و‌ ادا كننده اند آنها را‌ در‌ اوقات معینه ‌ى‌ آنها ‌و‌ فوت ناكردن آنها. «على ما‌ سنه عبدك ‌و‌ رسولك- صلواتك علیه ‌و‌ آله- فى ركوعها ‌و‌ سجودها ‌و‌ جمیع فواضلها على اتم الطهور ‌و‌ اسبغه، ‌و‌ ابین الخشوع ‌و‌ ابلغه». قوله علیه السلام: «على ما‌ سنه»، اى: على وجه جعله سنه ‌و‌ طریقه. ‌و‌ «الطهور» بفتح الطاء ‌و‌ ضمها كلاهما مرویان فى هذا المقام. ‌و‌ كلاهما مصدر. قال المطرزى فى المغرب: ‌و‌ طهور- بالفتح- مصدر بمعنى التطهر. یقال: تطهرت طهورا حسنا. ‌و‌ منه: «مفتاح الصلاه الطهور». ‌و‌ اما بالضم فظاهر، كالدخول. ‌و‌ «اسبغه»، اى: اتمه. ‌و‌ الخشوع: التذلل ‌و‌ الخوف. روى الشیخ الجلیل ابوعلى الطبرسى فى كتاب مجمع البیان عن النبى صلى الله علیه ‌و‌ آله انه راى رجلا عبث بلحیته فى صلاته فقال: «اما انه لو‌ خشع قلبه، لخشعت جوارحه». ‌و‌ فى هذا دلاله على ان‌ الخشوع فى الصلاه یكون بالقلب ‌و‌ بالجوارح. فاما بالقلب، فهو ان‌ یفرغ قلبه بجمع الهمه لها ‌و‌ الاعراض عما سواها فلا یكون فیه غیر العباده ‌و‌ المعبود. ‌و‌ اما
بالجوارح، فهو غض البصر ‌و‌ الاقبال علیها ‌و‌ ترك الالتفات ‌و‌ العبث. ‌و‌ «ابلغه» لان ابلغ الخشوع بالقلب ‌و‌ الجوارح. یعنى: به‌ جا آورنده صلوات خمس را‌ بر‌ نهجى كه‌ طریقه ساخته ‌و‌ به‌ جاى آورده بنده ‌ى‌ تو‌ ‌و‌ فرستاده ‌ى‌ تو‌ به‌ خلقان خود محمد- صلوات ‌و‌ رحمات تو‌ بر‌ او‌ ‌و‌ بر‌ آل‌ او‌ باد- در‌ ركوع ‌آن ‌و‌ سجود ‌آن ‌و‌ جمله فضایل ‌و‌ زیادتیهاى آن، بر‌ تمامترین طهارتى ‌و‌ كاملترین ‌آن ‌و‌ بر‌ ظاهرترین خشوع ‌و‌ بلیغترین آن. یعنى خشوعى كه‌ از‌ روى دل ‌و‌ اعضا ‌و‌ جوارح باشد به‌ حیثیتى كه‌ معرض باشد از‌ التفات نمودن به‌ ماسواى نماز ‌و‌ معبود خود ‌و‌ چشم را‌ فروخواباند ‌و‌ از‌ هر‌ چه غیر نماز ‌و‌ فرایض ‌و‌ نوافل ‌آن باشد به‌ خاطر نگذراند.
«و وفقنا فیه لان نصل ارحامنا بالبر ‌و‌ الصله، ‌و‌ ان‌ نتعاهد جیراننا بالافضال ‌و‌ العطیه». ‌و‌ در‌ بعضى نسخ به‌ جاى «نصل»، «نبل» است. ‌و‌ فى الحدیث: «بلوا ارحامكم ‌و‌ لو‌ بالسلام». ‌و‌ الصله: العطاء. (یعنى:) ‌و‌ توفیق رفیق ما‌ گردان در‌ این ماه تا‌ آنكه بپیوندیم به‌ خویشان خود به‌ نیكویى نمودن ‌و‌ بخشش كردن ‌و‌ رعایت نمودن آنچه مقتضاى قرابت ‌و‌ خویشاوندى بوده باشد، از‌ ایصال خیر ‌و‌ انواع فواید ‌و‌ صیانت از‌ وصول مكاره ‌و‌ شداید ‌و‌ تعهد ‌و‌ حفظ حال همسایگان خود نماییم به‌ نیكویى كردن ‌و‌ چیزى دادن. در‌ احادیث نبوى وارد است كه: «ما زال جبرئیل یوصینى بالجار حتى ظننت
انه سیورثه». ‌و‌ از‌ جمله ‌ى‌ افضال ابتدا نمودن است به‌ سلام در‌ حین ملاقات همسایگان ‌و‌ عیادت نمودن در‌ حال مرض ‌و‌ تهنیت كردن در‌ حال فرح ‌و‌ به‌ تعزیت رفتن در‌ حال وقوع مصیبتى ‌و‌ غیر ‌آن از‌ محاسن اخلاق. «و ان‌ نخلص اموالنا من‌ التبعات، ‌و‌ ان‌ نطهرها باخراج الزكوات». یعنى: ‌و‌ توفیق ده‌ ما‌ را‌ كه‌ خالص گردانیم مالهاى خود را‌ از‌ حقوق مردم كه‌ همواره پیروى ‌آن مى نمایند ‌و‌ طلب ‌آن مى كنند- ‌و‌ در‌ نسخه ‌ى‌ شیخ كفعمى به‌ جاى «تبعات»، «شبهات» است. یعنى: خالص گردانیم مال خود را‌ از‌ شبهه ها- ‌و‌ پاك گردانیم مالهاى خود را‌ به‌ بیرون كردن زكاتهاى آن. چه، در‌ احادیث ائمه ‌ى‌ طاهرین وارد است كه: «ملعون كل‌ مال لا‌ یزكى». اى: بعد عن الخیر ‌و‌ البركه، او: ملعون صاحبه- على حذف المضاف. یعنى: از‌ خیر ‌و‌ بركت دور است هر‌ مالى كه‌ زكات ‌آن داده نشود، یا‌ ملعون است صاحب ‌آن مال. «و ان‌ نراجع من‌ هاجرنا». اى: نصل من‌ قطعنا. ‌و‌ المهاجره خلاف المواصله. (یعنى:) ‌و‌ اینكه بازگردیم ‌و‌ بپیوندیم آنكه ببرید از‌ ما. «و ان‌ ننصف من‌ ظلمنا، ‌و‌ ان‌ نسالم من‌ عادانا». انصف الرجل: عدل. ‌و‌ منه الانصاف، لانه یسویه. ‌و‌ منه: «و ینبغى للقاضى ان‌
ینصف الخصمین فى مجلسه». اى: یسوى بینهما عنده. ‌و‌ المسالمه: المصالحه. ‌و‌ التسالم: التصالح. یعنى: ‌و‌ انصاف ‌و‌ عدل ورزیم ‌آن كسى را‌ كه‌ بیداد كرده ما‌ را، ‌و‌ صلح كنیم با‌ كسى كه‌ دشمنى نموده با‌ ما. «حاشا من‌ عودى فیك ‌و‌ لك، فانه العدو الذى لا‌ نوالیه، ‌و‌ الحزب الذى لانصافیه». كلمه حاشا لها معنیان: التنزیه ‌و‌ الاستثناء. ‌و‌ المراد هنا الاستثناء. ‌و‌ الحزب- بالحاء المهمله ثم بالزاى-: الطائفه. ‌و‌ روى بالراء بمعنى العدو. یقال: انا حرب لمن حاربنى، اى: عدو لمن عادانى. ‌و‌ هو صفه مشبهه مثل صعب. ‌و‌ بالزاى اولى. لانه تاسیس ‌و‌ التاسیس اولى من‌ التاكید. ‌و‌ بالمعجمه قرا ابن السكون. ‌و‌ بالمهمله قرا الشیخ ابن ادریس. یعنى: مگر ‌آن دشمنى كه‌ دشمنى ‌و‌ معادات با‌ او‌ به‌ سبب حق تو‌ باشد، كه‌ ‌آن دشمنى را‌ با‌ او‌ صلح نكنیم ‌و‌ طایفه ‌و‌ گروهى كه‌ مصافات نكنیم ایشان را‌ یا‌ دشمنى كه‌ صاف نشویم او‌ را‌ ‌و‌ دوستى خالص نكنیم با‌ او.
«و ان‌ نتقرب الیك فیه من‌ الاعمال الزاكیه بما تطهرنا به‌ من‌ الذنوب». ‌و‌ توفیق ده‌ ما‌ را‌ به‌ اینكه نزدیكى جوییم به‌ سوى تو‌ در‌ این ماه از‌ كردارهاى پاك سازنده به‌ آنچه پاك سازى تو‌ ما‌ را‌ به‌ سبب ‌آن اعمال از‌ گناهان. «و تعصمنا فیه مما نستانف من‌ العیوب».
و نگاهدارى تو‌ ما‌ را‌ در‌ این ماه از‌ آنچه از‌ سر‌ نو ارتكاب نماییم از‌ عیبها. «حتى لا‌ یورد علیك احد من‌ ملائكتك الا دون ما‌ نورد من‌ ابواب الطاعه لك ‌و‌ انواع القربه الیك». تا‌ اینكه وارد نشود بر‌ تو‌ هیچ فرشته اى از‌ فرشتگان تو‌ مگر آنكه عمل او‌ كمتر باشد از‌ آنچه ما‌ ایراد كنیم از‌ فتح ابواب طاعات ‌و‌ انواع قربتها به‌ سوى تو.
«اللهم انى اسالك بحق هذا الشهر ‌و‌ بحق من‌ تعبد لك فیه من‌ ابتدائه الى وقت فنائه من‌ ملك قربته، او‌ نبى ارسلته، او‌ عبد صالح اختصصته، ان‌ تصلى على محمد ‌و‌ آله». بار خدایا، به‌ درستى كه‌ در‌ مى خواهم از‌ تو‌ به‌ حق این ماه مبارك، ‌و‌ به‌ حق ‌آن كه‌ عبادت كرد تو‌ را‌ در‌ این ماه از‌ ابتداى ‌آن تا‌ زمان آخر شدن آن، از‌ فرشته اى كه‌ نزدیكى داده اى او‌ را‌ به‌ جناب خود، یا‌ پیغمبرى كه‌ فرستاده اى او‌ را، یا‌ بنده ‌ى‌ صالحى كه‌ مخصوص گردانیده اى او‌ را‌ به‌ مكرمتى، اینكه رحمت كنى بر‌ محمد ‌و‌ آل‌ او. «و اهلنا فیه لما وعدت اولیاءك من‌ كرامتك». «اهلنا»- بتشدید الهاء- بمعنى اجعلنا اهلا لما وعدتهم فیه. یعنى: ‌و‌ بگردان ما‌ را‌ سزاوار ‌و‌ اهل آنچه وعده كرده اى دوستان خود را‌ از‌ كرامت خود. «و اوجب لنا فیه ما‌ اوجبت لاهل المبالغه فى طاعتك». ‌و‌ واجب گردان از‌ براى ما‌ در‌ این ماه آنچه واجب كرده اى آنان را‌ كه‌ مبالغه نموده اند ‌و‌ كوشش نموده اند در‌ فرمانبردارى تو.
«و اجعلنا فى نظم من‌ استحق الرفیع الاعلى برحمتك». ‌و‌ بگردان ما‌ را‌ در‌ رشته ‌ى‌ آنانى كه‌ سزاوار شده اند جاى رفیع بلند تو‌ را‌ از‌ بهشت- كه‌ ‌آن فردوس اعلاست- به‌ رحمت تو.
«اللهم صل على محمد ‌و‌ آله. ‌و‌ جنبنا الالحاد فى توحیدك». الحد فى دین الله، اى: مال عنه. ‌و‌ الحد: ظلم. قاله الجوهرى. ‌و‌ قوله تعالى: (الذین یلحدون فى اسمائه) اى: یمیلون صفاته الى غیر ما‌ وصف به‌ نفسه فیدعون له الشریك ‌و‌ الصاحبه ‌و‌ الولد. ‌و‌ اصله فى قوله تعالى: (و من‌ یرد فیه بالحاد بظلم)، اى: الحادا بظلم، ‌و‌ الباء زائده. یعنى: بار خدایا، رحمت كن بر‌ محمد ‌و‌ آل‌ او. ‌و‌ دور گردان ما‌ را‌ از‌ میل كردن ‌و‌ از‌ حق برگشتن در‌ یكى دانستن تو. «و التقصیر فى تمجیدك». ‌و‌ كوتاهى نمودن در‌ بزرگ داشتن تو. «و الشك فى دینك». ‌و‌ شك داشتن در‌ دین تو- كه‌ دین اسلام است. «و العمى عن سبیلك». ‌و‌ كورى ‌و‌ گمراهى نمودن از‌ جاده ‌ى‌ مستقیم راه راست تو. «و الاغفال لحرمتك». الظاهر ان‌ اللام فى قوله علیه السلام: «لحرمتك» بمعنى عن، كما فى قوله تعالى: (قال الذین كفروا للذین آمنوا لو‌ كان خیرا ما‌ سبقونا الیه).
یعنى: ‌و‌ غفلت ورزیدن از‌ حرمت تو- یعنى امورى كه‌ نزد خداى تعالى محترم باشد ‌و‌ جایز نباشد هتك او، از‌ اوامر ‌و‌ نواهى ‌و‌ تكالیف شرعیه. «و الانخداع لعدوك الشیطان الرجیم». اللام فى قوله علیه السلام:«لعدوك» بمعنى من، كما فى قوله: سمعت له صراخا. اى: من‌ عدوك. یعنى: ‌و‌ فریفته شدن از‌ دشمن تو‌ كه‌ ‌آن شیطان رانده شده از‌ رحمت تو‌ است.
«اللهم صل على محمد ‌و‌ آله. ‌و‌ اذا كان لك فى كل‌ لیله من‌ لیالى شهرنا هذا رقاب یعتقها عفوك، او‌ یهبها صفحك، فاجعل رقابنا من‌ تلك الرقاب. ‌و‌ اجعلنا لشهرنا من‌ خیر اهل ‌و‌ اصحاب». قوله علیه السلام: «یعتقها» یعتق على وزن یكرم ‌و‌ یضرب كلاهما مرویان فى هذا المقام. ‌و‌ الصفح: التجاوز عن الذنب. یعنى: اى خداوند من، رحمت كن بر‌ محمد ‌و‌ آل‌ او. ‌و‌ هر‌ گاه باشد مر تو‌ را‌ در‌ هر‌ شبى از‌ شبهاى این ماه گردنها كه‌ آزاد كند آنها را‌ از‌ عذاب دوزخ عفو ‌و‌ درگذشتن تو، ‌و‌ ببخشد آنها را‌ فروگذاشتن تو، پس‌ بگردان گردنهاى ما‌ را‌ از‌ ‌آن جمله. ‌و‌ بگردان ما‌ را‌ در‌ این ماهى كه‌ در‌ اوییم از‌ بهترین اهل ‌و‌ اصحابى كه‌ در‌ اویند از‌ حیث طاعات ‌و‌ عبادات.
«اللهم صل على محمد ‌و‌ آله. ‌و‌ امحق ذنوبنا مع امحاق هلاله». امحق، اى: ابطل ‌و‌ امح. یقال: محقه یمحقه، اى: ابطله ‌و‌ محاه. ‌و‌ بابه منع.
و الامحاق- بتشدید المیم- اصله اما انمحاق او‌ امتحاق، على الانفعال او‌ الافتعال، على مطاوع محقه یمحقه محقا فانمحق. فابدلت النون او‌ التاء میما ‌و‌ ادغمت احدى المیمین فى الاخرى، كالامحاء انفعال او‌ افتعال على مطاوع محاه یمحوه محوا فانمحى او‌ امتحى. ‌و‌ من‌ هذا الباب الادفان. فانه اما افتعال او‌ انفعال من‌ الدفن. ‌و‌ ذلك ان‌ یروغ العبد من‌ مولاه الیوم ‌و‌ الیومین ‌و‌ لا‌ یغیب عن المصر كانه یدفن نفسه فى ابیات المصر خوفا من‌ عقوبه ذنب فعله. ‌و‌ عبد دفون، عادته ذلك. للفقهاء ابحاث فى ان‌ الادفان هل‌ هو عیب كالاباق او‌ لا. قال المطرزى فى كتابه المغرب: ‌و‌ انكر شریح كان لا‌ یرد العبد من‌ الادفان ‌و‌ یرد من‌ الاباق. یعنى: اى خداوند من، رحمت كن بر‌ محمد ‌و‌ آل‌ او. ‌و‌ محو ساز گناهان ما‌ را‌ با‌ كاستن این شهر. «و اسلخ عنا تبعاتنا مع انسلاخ ایامه حتى ینقضى عنا ‌و‌ قد صفیتنا فیه من‌ الخطیئات ‌و‌ اخلصتنا فیه من‌ السیئات». سلخت جلد الشاه اسلخ ‌و‌ اسلخ سلخا. ‌و‌ المسلوخ: الشاه التى سلخ عنها الجلد. ‌و‌ سلخت المراه درعها نزعته. ‌و‌ قوله علیه السلام: «اخلصتنا فیه من‌ السیئات»، اى: صفیتنا. ‌و‌ الخلوص: الصفاء. یعنى: ‌و‌ بركن از‌ ما‌ گناهان ‌و‌ وبالهاى ما‌ را‌ با‌ گذشتن ‌و‌ آخر شدن روزهاى این ماه، تا‌ آنكه منقضى شود ‌و‌ درگذرد از‌ ما‌ این ماه در‌ حالتى كه‌ صاف ‌و‌ پاكیزه ساخته باشى ما‌ را‌ از‌ گناهان ‌و‌ خالص كرده باشى ما‌ را‌ در‌ این ماه از‌ بدیها.
«اللهم صل على محمد ‌و‌ آله. ‌و‌ ان‌ ملنا فیه فعدلنا. ‌و‌ ان‌ زغنا فیه فقومنا».
الزیغ: المیل. ‌و‌ التقویم: التعدیل. فالجمله الثانیه بمنزله التاكید. ‌و‌ التكریر بمحض اختلاف اللفظ. یعنى: بار خدایا، رحمت كن بر‌ محمد ‌و‌ آل‌ او. ‌و‌ اگر میل كنیم در‌ این ماه از‌ حق، پس‌ راست گردان ما‌ را‌ ‌و‌ مگذار كه‌ عدول كنیم از‌ حق. ‌و‌ اگر بگردیم در‌ او‌ از‌ حق، پس‌ تقویم كن ما‌ را. «و ان‌ اشتمل علینا عدوك الشیطان فاستنقذنا منه». ‌و‌ اگر احاطه كند ‌و‌ فروگیرد ما‌ را‌ دشمن تو، كه‌ شیطان است، پس‌ رهایى ‌و‌ خلاصى ده‌ ما‌ را‌ از‌ او.
«اللهم اشحنه بعبادتنا ایاك». اشحنه، اى: املاه. ‌و‌ منه قوله تعالى:(فى الفلك المشحون»، اى: المملو. یعنى: بار خدایا، پر گردان ‌و‌ مملو ساز این ماه را- كه‌ ماه رمضان است- به‌ عبادت ‌و‌ پرستش كردن ما‌ تو‌ را. «و زین اوقاته بطاعتنا لك». ‌و‌ آراسته گردان اوقات این ماه را‌ به‌ طاعت ‌و‌ فرمانبردارى ما‌ تو‌ را. «و اعنا فى نهاره على صیامه، ‌و‌ فى لیله على الصلاه ‌و‌ التضرع الیك ‌و‌ الخشوع لك ‌و‌ الذله بین یدیك، حتى لا‌ یشهد نهاره علینا بغفله، ‌و‌ لا‌ لیله بتفریط». التفریط: التقصیر. یقال: فرط یفرط، اذا ضیع ‌و‌ قصر.
یعنى: بار خدایا، اعانت ‌و‌ مددكارى ده‌ ما‌ را‌ در‌ روز این ماه به‌ روزه داشتن، ‌و‌ در‌ شب این ماه بر‌ نماز گزاردن ‌و‌ زارى نمودن به‌ جناب تو‌ ‌و‌ فروتنى نمودن مر تو‌ را‌ ‌و‌ خوار ‌و‌ بیمقدار بودن در‌ برابر تو، تا‌ آنكه گواهى ندهد روز او‌ بر‌ ما‌ به‌ اینكه به‌ غفلت گذرانیدى این ماه را‌ ‌و‌ نه شب او‌ به‌ تقصیر ‌و‌ كوتاهى نمودن در‌ طاعت ‌و‌ فرمانبردارى تو.
«اللهم ‌و‌ اجعلنا فى سائر الشهور ‌و‌ الایام كذلك ما‌ عمرتنا». سائر الشهور، اى: باقیها. یعنى: بار خدایا، بگردان ما‌ را‌ در‌ باقى ماهها ‌و‌ روزها همچنین كه‌ در‌ این ماه در‌ گذرانیدیم- یعنى مزین گردان به‌ طاعت تو- چندانكه زندگانى داده اى ما‌ را. «و اجعلنا من‌ عبادك الصالحین، الذین یرثون الفردوس هم فیها خالدون». الفردوس: البستان بلغه الروم. ‌و‌ قیل: هو البستان الجامع لانواع الشجر ‌و‌ الثمر. ‌و‌ المراد هنا اعلى الجنه. «هم فیها خالدون»، اى: لا‌ یموتون ‌و‌ لا‌ یخرجون. یعنى: ‌و‌ بگردان ما‌ را‌ از‌ جمله ‌ى‌ بندگان شایسته كار، ‌آن كسانى كه‌ از‌ روى استحقاق میراث برند فردوس را- كه‌ بلندترین درجات بهشت است- ‌و‌ باشند در‌ ‌آن جاویدان. «و الذین یوتون ما‌ آتوا ‌و‌ قلوبهم ‌و‌ جله انهم الى ربهم راجعون».
قوله علیه السلام: «یوتون ما‌ آتوا»، اى: یعطون ما‌ اعطوا من‌ الزكاه ‌و‌ الصدقات ‌و‌ اعمال البر. ‌و‌ الوجل: الخوف. ‌و‌ الانثى ‌و‌ جله لا‌ وجلى. قاله الهروى. یعنى: ‌و‌ بگردان ما‌ را‌ از‌ آنان كه‌ مى دهند آنچه مى دهند از‌ صدقات ‌و‌ زكات ‌و‌ توسل مى نمایند به‌ حضرت حق به‌ انواع خیرات ‌و‌ مبرات ‌و‌ دلهاى ایشان ترسان است- كه‌ ناگاه خیر ایشان مردود گردد- ‌و‌ مى دانند ایشان كه‌ به‌ سوى پروردگار خود بازگردندگانند. «و من‌ الذین یسارعون فى الخیرات ‌و‌ هم لها سابقون». «یسارعون»، اى: یبادرون الى الاعمال الصالحه «و هم لها»، اى: الیها «سابقون»، كقوله تعالى: (لما نهوا)، اى: الى ما‌ نهوا. یعنى: ‌و‌ از‌ ‌آن كسانى كه‌ سبقت مى گیرند ‌و‌ مى شتابند در‌ طاعتها- یا: در‌ نیل خیرات دنیویه كه‌ بر‌ اعمال صالحه متفرع است- ‌و‌ ایشان به‌ سوى ‌آن خیرات پیشى گیرندگانند- یا: سابقند بر‌ همه ‌ى‌ مردمان به‌ وفور طاعت، یا‌ به‌ حصول ثواب، یا‌ به‌ دخول بهشت، على اختلاف التفاسیر.
«اللهم صل على محمد ‌و‌ آله فى كل‌ وقت ‌و‌ على كل‌ حال، عدد ما‌ صلیت على من‌ صلیت علیه ‌و‌ اضعاف ذلك كله بالاضعاف التى لا‌ یحصیها غیرك». یعنى: بار خدایا، رحمت كن بر‌ محمد ‌و‌ آل‌ او‌ در‌ هر‌ وقتى از‌ اوقات ‌و‌ بر‌ هر‌ حالى از‌ حالات، به‌ شماره ‌ى‌ آنچه رحمت كرده اى بر‌ هر‌ كسى كه‌ رحمت
كرده اى بر‌ او‌ ‌و‌ مانندها ‌و‌ چند برابر ‌آن به‌ مانندهایى كه‌ شماره نتواند كرد ‌آن را‌ غیر تو- یعنى رحمات غیر متناهیه. «انك فعال لما ترید». زیرا كه‌ تو‌ كننده اى ‌و‌ به‌ فعل آورنده اى آنچه را‌ مى خواهى.

ترجمه فارسی صحیفه سجادیه


ویدیو مرتبط :
مقدمه و شرح عنوان دعای بیستم صحیفه سجادیه - دعای مکارم

خواندن این مطلب را به شما پیشنهاد میکنیم :

تفسیر صحیفه سجادیه - دعای بیست و چهارم



ترجمه فارسی صحیفه سجادیه

و كان من‌ دعائه علیه السلام لابویه دعاى بیست ‌و‌ چهارم در‌ حق پدر ‌و‌ مادر. چون به‌ مقتضاى عقل ‌و‌ نقل شكر منعم واجب است ‌و‌ بعد از‌ نعم الهى هیچ نعمت در‌ حق فرزند چون نعمت پدر ‌و‌ مادر نیست . چه، پدر سبب وجود صورى اوست، ‌و‌ بعد از‌ ‌آن وسیله ‌ى‌ تربیت او‌ به‌ تهیه ‌ى‌ اغذیه ‌و‌ البسه ‌و‌ ضروریات- كه‌ سبب بقاى او‌ ‌و‌ بلوغ به‌ كمال نشو ‌و‌ نماست- ‌و‌ واسطه ‌ى‌ حصول كمالات نفسانى او‌ چون آداب ‌و‌ هنرها مى شود. ‌و‌ مادر نیز در‌ سببیت وجود شریك پدر است با‌ تحمل مشقت حمل ‌و‌ مقاسات خطر ولادت ‌و‌ اوجاع طلق. ‌و‌ اول قوتى كه‌ سبب حیات فرزند شده خون بدن اوست. لهذا در‌ آیات اعجاز غایات ‌و‌ احادیث هدایت سمات، امر به‌ اطاعت ایشان واقع شده ‌و‌ طاعت والدین را‌ تالى طاعت خالق دانند. ‌و‌ از‌ جمله رعایت حقوق والدین دوستى خالص به‌ جان ‌و‌ تعظیم بالغ به‌ زبان ‌و‌ اركان است. لهذا حضرت سیدالساجدین در‌ حق ایشان دعا فرموده است.
«اللهم صل على محمد عبدك ‌و‌ رسولك، ‌و‌ اهل بیته الطاهرین، ‌و‌ اخصصهم بافضل صلواتك ‌و‌ رحمتك ‌و‌ بركاتك ‌و‌ سلامك». بار خدایا، رحمت كن بر‌ محمد كه‌ بنده ‌ى‌ خاص توست ‌و‌ فرستاده ‌ى‌ توست
بر بندگان دیگر، ‌و‌ بر‌ اهل بیت او‌ كه‌ پاكند- از‌ گناهان صغیره ‌و‌ كبیره- ‌و‌ مخصوص گردان ایشان را‌ به‌ فاضلترین صلوات خود ‌و‌ رحمت خود ‌و‌ بركات خود ‌و‌ سلام خود.
«و اخصص اللهم والدى بالكرامه لدیك، ‌و‌ الصلاه منك، یا‌ ارحم الراحمین». ‌و‌ مخصوص گردان- بار خدایا- پدر ‌و‌ مادر مرا به‌ نیكویى ‌و‌ كرامت نزد خود ‌و‌ رحمت از‌ تو، اى بخشاینده ترین بخشایندگان.
«اللهم صل على محمد ‌و‌ آله. ‌و‌ الهمنى علم ما‌ یجب لهما على الهاما. ‌و‌ اجمع لى علم ذلك كله تماما». الالهام: ما‌ یلقى فى الروع ‌و‌ القلب. یعنى: بار خدایا، رحمت كن بر‌ محمد ‌و‌ آل‌ او. ‌و‌ در‌ دل من‌ انداز ‌و‌ بفهمان مرا آنچه واجب است بر‌ من‌ از‌ براى مادر ‌و‌ پدر- از‌ ادب نگاه داشتن ایشان ‌و‌ حرمت ایشان- در‌ دل انداختنى. ‌و‌ فراهم آور از‌ براى من‌ دانش این همه بالتمام. «ثم استعملنى بما تلهمنى منه. ‌و‌ وفقنى للنفوذ فیما تبصرنى من‌ علمه». پس‌ به‌ كاردار مرا به‌ آنچه در‌ دل من‌ انداخته اى از‌ علم به‌ واجبات. ‌و‌ توفیق ده‌ مرا در‌ روان شدن در‌ آنچه مرا دیده ور گردانیده اى از‌ علم به‌ ‌آن واجبات. «حتى لا‌ یفوتنى استعمال شى ء علمتنیه، ‌و‌ لا‌ تثقل اركانى عن الحفوف فیما الهمتنیه». الحفوف- بالحاء المهمله ‌و‌ الفاء- بمعنى الخدمه. یقال فى المثل: من‌ حفنا او‌ رفنا، فلیقتصد، اى: من‌ خدمنا ‌و‌ تعطف علینا. ‌و‌ ما‌ لفلان حاف ‌و‌ لاراف. یعنى تا‌ فوت نشود مرا كار داشتن چیزى را‌ كه‌ تعلیم كرده اى مرا ‌آن چیز ‌و‌ گران نشود اندام ‌و‌ جوارح من‌ از‌ خدمت كردن ‌و‌ مهربانى كردن در‌ آنچه تو‌ در‌
دل من‌ انداخته اى- از‌ حقوق واجبه ‌ى‌ پدر ‌و‌ مادر.
«اللهم صل على محمد ‌و‌ آله كما شرفتنا به. ‌و‌ صل على محمد ‌و‌ آله كما اوجبت لنا الحق على الخلق بسببه». بار خدایا، رحمت كن بر‌ محمد ‌و‌ آل‌ او‌ همچنانكه بزرگوارى دادى ما‌ را‌ به‌ او. ‌و‌ رحمت كن بر‌ محمد ‌و‌ آل‌ او‌ همچنانكه واجب ساخته اى از‌ براى ما- كه‌ ذوالقرباییم- حق را‌ بر‌ خلقان خود به‌ سبب او. ‌و‌ مراد از‌ حق مى تواند بود كه‌ سهم خمسى بوده باشد كه‌ به‌ جهت ذوالقربى مقرر است- چنانكه (و آت ذا القربى حقه) منبى ء است از‌ آن- یا‌ منصب امامت ‌و‌ خلافت بوده باشد.
«اللهم اجعلنى اهابهما هیبه السلطان العسوف». اهاب یروى بضم الباء ‌و‌ بالفتح بتقدیر ان: اى: هیبتهما. اى اخاف منهما مثل الخوف من‌ السلطان. ‌و‌ العسوف: الظلوم ‌و‌ الاخذ على غیر الطریق. یعنى: بار خدایا، بگردان مرا كه‌ بترسم ‌و‌ هیبتناك باشم از‌ پدر ‌و‌ مادر همچو هیبتى ‌و‌ ترسى كه‌ از‌ سلطان ‌و‌ پادشاه ستمكار مى باشد. «و ابرهما بر‌ الام الرووف». البر بكسر الباء، بمعنى الاحسان. ‌و‌ بفتحها: المحسن. ‌و‌ فى هذا المقام كلاهما مروى. قال ابن الاثیر فى نهایته: فى اسماء الله تعالى البر، ‌و‌ هو العطوف على عباده ببره ‌و‌ لطفه. ‌و‌ البر ‌و‌ البار بمعنى. ‌و‌ انما جاء فى اسماء الله تعالى البر دون البار. ‌و‌ البر- بالكسر-: الاحسان. انتهى كلامه. ‌و‌ الرووف فعول من‌ الرافه، ‌و‌ هى شده الرحمه.
یعنى: ‌و‌ نیكویى كنم با‌ ایشان همچو نیكویى كردن مادر بسیار مهربان. یا: نیكویى كنم همچو نیكوكارى مادر بسیار مهربان. «و اجعل طاعتى لوالدى ‌و‌ برى بهما اقر لعینى من‌ رقده الوسنان، ‌و‌ اثلج لصدرى من‌ شربه الظمان». «اقر» على صیغه افعل للتفضیل، من‌ قرت عینه،- نقیض سخنت- من‌ القر بمعنى البرد. یقال للمدعو له: اقر الله عینك ‌و‌ للمدعو علیه: اسخن الله عینك. ‌و‌ حقیقته: ابرد الله دمعك. لان دمعه السرور ‌و‌ الفرح بارده ‌و‌ دمعه الوجد ‌و‌ الحزن سخینه ‌و‌ قد یوخذ ذلك من‌ القرار. یقال: معنى اقر الله عینك: بلغك امنیتك حتى ترضى نفسك ‌و‌ تسكن عینك ‌و‌ لا‌ تستشرف الى غیرها. فعلى هذا اسخن الله عینك معناه: ادارها الله مستشرفه فى انتظار مبتغاها. ‌و‌ الرقده- بالفتح-: النومه. ‌و‌ الوسنان فى اللغه: الناعس. ‌و‌ المراد به‌ هاهنا شدید النعاس. ‌و‌ قد وسن الرجل یوسن، فهو وسنان. ‌و‌ «اثلج» على صیغه افعل التفضیل ایضا، من: ثلجت نفسى تثلج ثلوجا: اطمانت. ‌و‌ یقال للبلید: مثلوج الفواد. ‌و‌ الظمان: العطشان. ‌و‌ المراد به‌ هاهنا شدید العطش. یعنى: ‌و‌ بگردان فرمانبردارى من‌ مر پدر ‌و‌ مادرم را‌ ‌و‌ نیكویى كردن من‌ ایشان را‌ دوست تر از‌ براى چشم من‌ از‌ خواب كردن كسى كه‌ او‌ را‌ پینكى سخت گرفته باشد، ‌و‌ آرامنده تر باشد از‌ براى سینه ‌ى‌ من‌ از‌ شربت آبى كه‌ به‌ شخصى دهند كه‌ بسیار تشنه باشد. «حتى اوثر على هواى هواهما ‌و‌ اقدم على رضاى رضاهما».
«اوثر» على صیغه المضارع للمتكلم وحده، من: آثر یوثر ایثارا، اى: اختار. ‌و‌ الهوى: الحب. (یعنى:) تا‌ برگزینم بر‌ دوستى خویشتن دوستى ایشان را، ‌و‌ مقدم دارم خشنودى ایشان را‌ بر‌ خشنودى خود. «و استكثر برهما بى ‌و‌ ان‌ قل، ‌و‌ استقل برى بهما ‌و‌ ان‌ كثر». «استكثر»، اى: اعده كثیرا. ‌و‌ كذا «استقل». (یعنى:) ‌و‌ تا‌ بسیار شمارم نیكویى ایشان را‌ با‌ خود ‌و‌ اگر چه اندك باشد، ‌و‌ اندك شمارم نیكویى خود را‌ با‌ ایشان ‌و‌ اگر چه بسیار باشد.
«اللهم خفض لهما صوتى. ‌و‌ اطب لهما كلامى». خفض الصوت: غضه. ‌و‌ فى التنزیل: (و اغضض من‌ صوتك). (یعنى:) بار خدایا، آهسته ساز آواز مرا از‌ براى ایشان. چه، بلند كردن آواز مر ایشان را‌ موجب بى ادبى ‌و‌ كراهت ایشان است. ‌و‌ خوش گردان از‌ براى ایشان سخن مرا. «و الن لهما عریكتى». العریكه: الطبیعه. یقال: فلان لین العریكه، اى: سلس. ‌و‌ یقال: لانت عریكته، اذا انكسرت نخوته. (یعنى:) ‌و‌ نرم گردان به‌ جهت ایشان طبیعت ‌و‌ خوى مرا. یعنى چنان نشود كه‌ من‌ بدخویى كنم با‌ ایشان. «و اعطف علیهما قلبى». ‌و‌ بگردان دل مرا به‌ جانب ایشان.
«و صیرنى بهما رفیقا، ‌و‌ علیهما شفیقا». ‌و‌ بگردان دل مرا با‌ ایشان رفیق- كه‌ مداراكننده باشم به‌ ایشان- ‌و‌ بر‌ ایشان شفیق ‌و‌ مهربان.
«اللهم اشكر لهما تربیتى. ‌و‌ اثبهما على تكرمتى. ‌و‌ احفظ لهما ما‌ حفظاه منى فى صغرى». نسبه الشكر الیه سبحانه ‌و‌ مضاهیاته الیه، باعتبار ترتب الغایات التى هى الافعال دون حصول المبادى التى هى الانفعالات. فشكر الله سبحانه لعباده، مغفرته لهم ‌و‌ معاملته ایاهم بالاحسان ‌و‌ الانعام ‌و‌ الالطاف ‌و‌ الاكرام. ‌و‌ الشكور فى اسماء الله تعالى هو الذى ینمو ‌و‌ یزكو عنده القلیل من‌ اعمال العباد فیضاعف لهم الجزاء فیجازى بیسیر الطاعات كثیر الدرجات. ‌و‌ الصغر- بكسر الصاد: ضد الكبر- بكسر الكاف. ‌و‌ ربما یقال: الصغر فى اللغه بكسر الصاد ‌و‌ فتحها. ‌و‌ نسخ الصحیفه وردت بهما. یعنى: بارخدایا، شكر كن- یعنى اثر شكر كه‌ احسان ‌و‌ انعام است مبذول دار- به‌ جهت ایشان به‌ سبب تربیت كردن ایشان مرا. ‌و‌ ثواب ‌و‌ جزاى خیر ده‌ ایشان را‌ بر‌ گرامى داشتن من. ‌و‌ نگاه دار به‌ جهت ایشان آنچه نگاه داشته اند ایشان ‌آن را‌ از‌ من‌ در‌ حال صغر سن ‌و‌ كوچكى.
«اللهم ‌و‌ ما‌ مسهما منى من‌ اذى». بار خدایا، ‌و‌ هر‌ آنچه به‌ ایشان رسیده از‌ جانب من‌ از‌ اذیتها ‌و‌ رنجها. «او خلص الیهما عنى من‌ مكروه». خلص الیه الشى ء، اى: وصل. قاله فى الصحاح.
(یعنى:) یا‌ به‌ ایشان رسید از‌ من‌ از‌ مكروهات ‌و‌ ناخوشیها. «او ضاع قبلى لهما من‌ حق». قبل- به‌ كسر قاف ‌و‌ فتح با- به‌ معنى «عند» است. یقال: لى قبل فلان حق، اى: عنده. (یعنى:) یا‌ ضایع شده باشد نزد من‌ حقى كه‌ مر ایشان را‌ بوده باشد. «فاجعله حطه لذنوبهما، ‌و‌ علوا فى درجاتهما، ‌و‌ زیاده فى حسناتهما، یا‌ مبدل السیئات باضعافها من‌ الحسنات». «حطه» فعله من‌ الحط كالجلسه ‌و‌ الركبه. (یعنى:) پس‌ بگردان ‌آن را‌ سبب افكندن گناهان ایشان، ‌و‌ بلند شدن در‌ پایه هاى ایشان، ‌و‌ افزونى در‌ نیكوییهاى ایشان، اى بدل سازنده ‌ى‌ بدیها را‌ به‌ چند مرتبه زیاده بر‌ ‌آن به‌ نیكوییها.
«اللهم ‌و‌ ما‌ تعدیا على فیه من‌ قول، او‌ اسرفا على فیه من‌ فعل، او‌ ضیعاه لى من‌ حق، او‌ قصرا بى عنه من‌ واجب، فقد وهبته لهما». بار خدایا، ‌و‌ ‌آن چیزى كه‌ از‌ حد درگذشته اند بر‌ من‌ از‌ گفتگو، ‌و‌ تجاوز نموده اند بر‌ من‌ در‌ ‌آن از‌ كردار، یا‌ ضایع كرده اند از‌ جهت من‌ از‌ حقى، یا‌ تقصیرى كرده اند به‌ من‌ از‌ ‌آن چیز از‌ حق واجبى، پس‌ به‌ تحقیق كه‌ بخشیدم ‌آن حق را‌ به‌ ایشان. «وجدت به‌ علیهما، ‌و‌ رغبت الیك فى وضع تبعته عنهما». «جدت» على صیغه المتكلم، من‌ جاد بماله یجود جودا، فهو جواد. ‌و‌ التبعه- بكسر الباء الموحده بین المفتوحتین-: ما‌ یتبع الشى ء من‌ الوبال ‌و‌ النكال. (یعنى:) ‌و‌ بخشیدم ‌آن حق را‌ بر‌ ایشان ‌و‌ اراده ‌ى‌ رحمت نمودم از‌ درگاه تو‌ در‌ برطرف ساختن وبال ‌و‌ عقوبت ‌آن حق از‌ ایشان.
«فانى لا‌ اتهمهما على نفسى، ‌و‌ لا‌ استبطئهما فى برى». اى: لا‌ اظن انهما قصرا فى تربیتى ‌و‌ لا‌ احسبهما ‌و‌ لا‌ اعدهما من‌ المبطئین فى برى. یعنى: زیرا كه‌ من‌ ایشان را‌ متهم نمى دارم ‌و‌ گمان نمى برم بر‌ نفس خود كه‌ در‌ ماده ‌ى‌ من‌ تقصیرى كرده باشند، ‌و‌ نمى شمارم ایشان را‌ در‌ عداد آنكه اهمال ‌و‌ تاخیرى نموده باشند در‌ نیكویى با‌ من. «و لا‌ اكره ما‌ تولیاه من‌ امرى». ‌و‌ كراهت ندارم آنچه متولى شده اند ‌و‌ بر‌ خود گرفته اند از‌ كار من.
«یا رب، فهما اوجب حقا على، ‌و‌ اقدم احسانا الى، ‌و‌ اعظم منه لدى من‌ ان‌ اقاصهما بعدل، او‌ اجازیهما على مثل». قاص القوم ‌و‌ تقاصوا، اى: اخذ كل‌ منهم صاحبه عوض ما‌ صاحبه علیه فى حساب ‌و‌ غیره. یعنى: اى پروردگار من، پس‌ ایشان را‌ واجبتر است حق بر‌ من، ‌و‌ بیشتر است نیكویى ایشان پیش من، ‌و‌ بزرگتر است منت ایشان نزد من، از‌ آنكه مقاصه نمایم با‌ ایشان- یعنى به‌ عوض آنچه ایشان با‌ من‌ كرده اند توانم نمود برابر آن- یا‌ پاداش ایشان كنم به‌ مثل ‌و‌ مانند آنچه به‌ من‌ نموده اند. «این اذا- یا‌ الهى- طول شغلهما بتربیتى؟!». كلمه «این» هاهنا استفهام بمعنى التعجب. ‌و‌ «اذن» حرف مكافاه. یعنى: كجاست مكافات ‌و‌ مجازات من‌ ایشان را- اى خداوند من- به‌ ازاى بسیارى مشغولى ایشان به‌ پروردن من؟! «و این شده تعبهما فى حراستى؟!».
و كجاست مكافات من‌ سختى رنج بردن ایشان در‌ نگاه داشتن من؟! «و این اقتارهما على انفسهما للتوسعه على؟!». الاقتار: التضییق. ‌و‌ قتر على عیاله، اى: ضیق. ‌و‌ فى نسخه ابن ادریس: «اقتارهما» من‌ القتر. یعنى به‌ ستم بر‌ خود كردن به‌ جهت توسعه ‌و‌ فراخى بر‌ من. (یعنى:) ‌و‌ كجاست مجازات من‌ ایشان را‌ به‌ تنگ كردن ایشان بر‌ نفس خود به‌ واسطه ‌ى‌ توسعه ‌و‌ فراخى بر‌ من؟!
«هیهات!». كلمه للبعد. ‌و‌ التاء مفتوحه، ‌و‌ منهم من‌ یكسرها. ‌و‌ روى فى هذا المقام كلا الحركتین. یعنى: دور است این حالات ایشان با‌ مكافات ‌و‌ مجازات من‌ ایشان را. «ما یستوفیان منى حقهما. ‌و‌ لا‌ ادرك ما‌ یجب على لهما. ‌و‌ لا‌ انا بقاض وظیفه خدمتهما». یعنى: استیفا نمى توانند كرد ایشان از‌ من‌ حق خود را. ‌و‌ ادراك ‌و‌ دریافت نمى توانم كرد آنچه واجب است بر‌ من‌ از‌ براى ایشان. ‌و‌ نمى توانم گزارد وظیفه ‌ى‌ خدمت ایشان را. «فصل على محمد ‌و‌ آله، ‌و‌ اعنى یا‌ خیر من‌ استعین به، ‌و‌ وفقنى یا‌ اهدى من‌ رغب الیه». پس‌ رحمت فرست بر‌ محمد ‌و‌ آل‌ او، ‌و‌ اعانت ‌و‌ یارى ده‌ مرا، اى بهترین ‌آن كسى كه‌ یارى خواهند به‌ او، ‌و‌ توفیق ده‌ مرا، اى راه نماینده ترین ‌آن كه‌ اراده ‌ى‌ رحمت كرده شود از‌ جناب او.
«و لا‌ تجعلنى فى اهل العقوق للاباء ‌و‌ الامهات». یقال: عق والده یعق عقوقا. (یعنى:) ‌و‌ مگردان مرا از‌ آنان كه‌ عاق شوند- یعنى نافرمانى ‌و‌ سركشى نمایند- مر پدران ‌و‌ مادران خود را. چه عقوق والدین از‌ كبایر موبقه است. «یوم تجزى كل‌ نفس ما‌ كسبت ‌و‌ هم لا‌ یظلمون». روزى كه‌ جزا داده شود هر‌ نفسى به‌ آنچه كسب كرده از‌ طاعت ‌و‌ معصیت ‌و‌ ایشان یعنى عاملان خیر ‌و‌ شر ستمدیده نشوند- بلكه هر‌ یك از‌ فراخور عمل خود جزا دهند.
«اللهم صل على محمد ‌و‌ آله ‌و‌ ذریته». ذریه الرجل: اولاده. ‌و‌ یكون واحدا ‌و‌ جمعا. ‌و‌ منه قوله تعالى: (هب لى من‌ لدنك ذریه طیبه). قاله المطرزى فى المغرب. یعنى: بار خدایا، رحمت فرست بر‌ محمد ‌و‌ آل‌ او‌ ‌و‌ اولاد او. «و اخصص ابوى بافضل ما‌ خصصت به‌ آباء عبادك المومنین ‌و‌ امهاتهم، یا‌ ارحم الراحمین». ‌و‌ مخصوص گردان پدر ‌و‌ مادر مرا به‌ فاضلترین آنچه مخصوص گردانیده اى پدران بندگان مومنین خود را‌ ‌و‌ مادران ایشان را، اى بخشاینده ترین بخشایندگان.
«اللهم لا‌ تنسنى ذكرهما فى ادبار صلواتى، ‌و‌ فى كل‌ اناء من‌ آناء لیلى، ‌و‌ فى كل‌ ساعه من‌ ساعات نهارى».
الانى كالى- ‌و‌ الان- بالكسر فالاسكان-: الساعه. ‌و‌ الجمع: آناء. (یعنى:) بار خدایا، فراموش مگردان مرا از‌ یاد كردن ایشان در‌ اعقاب نمازهاى من‌ ‌و‌ در‌ هر‌ آنى ‌و‌ وقتى از‌ اوقات شب من‌ ‌و‌ در‌ ساعتى از‌ ساعات روز من.
«اللهم صل على محمد ‌و‌ آله. ‌و‌ اغفر لى بدعائى لهما. ‌و‌ اغفر لهما ببرهما بى مغفره حتما». اى: محتوما لى بها. (یعنى:) بار خدایا، رحمت كن بر‌ محمد ‌و‌ آل‌ او. ‌و‌ بیامرز مرا به‌ دعا كردن من‌ ایشان را. ‌و‌ بیامرز ایشان را‌ به‌ سبب نیكویى كردن ایشان با‌ من، آمرزشى واجب لازم. «و ارض عنهما بشفاعتى لهما رضى عزما». ‌و‌ خشنود باش از‌ ایشان به‌ شفاعت كردن من‌ ایشان را‌ خشنودى لازم جازم كه‌ از‌ روى جزم ‌و‌ قطع بوده باشد. «و بلغهما بالكرامه مواطن السلامه». ‌و‌ برسان ایشان را‌ به‌ كرامت خود به‌ محل امن ‌و‌ سلامت كه‌ ‌آن بهشت است.
«اللهم ‌و‌ ان‌ سبقت مغفرتك لهما، فشفعهما فى». یعنى: بار خدایا، اگر پیشى گیرد آمرزش تو‌ مر ایشان را، پس‌ شفاعت خواه كن ایشان را‌ در‌ حق من. «و ان‌ سبقت مغفرتك لى فشفعنى فیهما». ‌و‌ اگر پیشى گیرد آمرزش تو‌ مرا، پس‌ شفاعت خواه كن مرا در‌ حق ایشان.
«حتى نجتمع برافتك فى دار كرامتك ‌و‌ محل مغفرتك ‌و‌ رحمتك». تا‌ ما‌ همه- یعنى با‌ مادر ‌و‌ پدر- مجتمع شویم به‌ رحمت تو‌ در‌ سراى كرامت تو‌ كه‌ ‌آن بهشت جاودان است ‌و‌ جاى آمرزش تو‌ ‌و‌ رحمت تو‌ است. «انك ذو الفضل العظیم ‌و‌ المن القدیم، ‌و‌ انت ارحم الراحمین». به‌ درستى كه‌ تو‌ صاحب فضل ‌و‌ عظمت ‌و‌ بزرگى ‌و‌ نعمت قدیمى ‌و‌ تو‌ بخشنده ترین بخشایندگانى.

ترجمه فارسی صحیفه سجادیه